در فضای بازرگانی خارجی سال ۱۴۰۵، مدیریت زمان حکم حفظ سرمایه را دارد. زنجیره تامین کالا در ایران امروز با چالشهای پیچیدهای مانند اختلال در خطوط بینالمللی، لغو ناگهانی پروازهای کارگو و از همه مهمتر، فرآیند طولانی و فرسایشی تخصیص ارز در تالار دوم نیما مواجه است. این عوامل دست به دست هم دادهاند تا آمار رسوب کالا در انبارهای گمرکی به اوج خود برسد.
بزرگترین خطری که در این وضعیت کالاهای وارداتی را تهدید میکند، ابلاغیه متروکه شدن بار است. زمانی که بار وارداتی مشمول مقررات متروکه میشود، اختیار آن از دست صاحب کالا خارج شده و به سازمان جمعآوری و فروش اموال تملیکی واگذار میگردد. در این مقاله به عنوان یک راهنمای جامع و پیلار، تمامی راهکارهای قانونی، حقوقی و عملیاتی جهت جلوگیری از متروکه شدن کالا در گمرک شهید رجایی بندرعباس و بندر امام خمینی (ره) را بررسی میکنیم.
قانون متروکه شدن کالا در گمرک ؛ راهکارهای ۱۴۰۵در شرایط بحران ارزی و پروازیچیست و چقدر زمان داریم؟
طبق ماده ۲۴ قانون امور گمرکی ایران، مدت زمان مجاز برای نگهداری کالا در انبارهای گمرکی از تاریخ تسلیم اظهارنامه یا ورود کالا به مدت ۳ ماه تعیین شده است. در صورتی که صاحب کالا یا شرکت حملونقل دلایل موجهی (مانند عدم صدور کد ساتا یا مشکلات ناشی از تحریم) داشته باشند، میتوانند با ارائه درخواست کتبی، این مهلت را حداکثر تا ۲ ماه دیگر تمدید کنند.
-
تبصرههای اضطراری سال ۱۴۰۵
با توجه به بخشنامههای جدید گمرک ج.ا.ا در سال ۱۴۰۵، برای کالاهایی که دچار تأخیرات پروازی شدهاند یا پرونده ارزی آنها در بانک مرکزی معطل مانده است، تسهیلات ویژهای جهت تمدید مهلت دوم (دو ماهه) بدون جریمه در نظر گرفته شده است. اما نکته اساسی اینجاست که اقدام باید قبل از پایان روز نودم ورود کالا انجام شود؛ در غیر این صورت سیستم EPL به صورت خودکار وضعیت بار را به “شرف متروکه” تغییر میدهد.
گامهای عملیاتی برای جلوگیری از متروکه شدن کالا
اگر محموله شما به بنادر جنوبی یا فرودگاه امام رسیده و اسناد بازرگانی یا ارزی شما ناقص است، باید پروتکل اضطراری زیر را گام به گام اجرا کنید:
گام اول: ثبت درخواست کتبی تمدید با استناد به علل قاهره
به محض اینکه متوجه شدید تخصیص ارز شما بیش از ۴۵ روز طول کشیده است، نامهای رسمی به مدیریت گمرک محل استقرار کالا (مثلاً گمرک شهید رجایی) بنویسید. در این نامه باید تاییدیه بانک عامل مبنی بر قرارگیری در صف تخصیص ارز را ضمیمه کنید تا به عنوان “علت قاهره یا فورسماژور” ثبت شود.
گام دوم: بهرهگیری از تسهیلات ترخیص درصدی کالا
گمرک ایران برای جلوگیری از دپوی سرمایهها، مجوزی صادر کرده که بر اساس آن بازرگانان میتوانند بدون داشتن کد رهگیری بانک (کد ساتا)، تا سقف ۷۰ تا ۹۰ درصد کالا را به صورت درصدی ترخیص کنند. ۱۰ تا ۳۰ درصد باقیمانده کالا تا زمانی که رفع تعهد ارزی یا تامین ارز قطعی انجام شود، به عنوان وثیقه در انبار گمرک میماند. این روش، موثرترین راهکار برای جلوگیری از متروکه شدن کالا در شرایط بحران مالی است.
گام سوم: انتقال کالا به مناطق ویژه اقتصادی
اگر پیشبینی میکنید حل مشکل اسنادی یا ارزی شما بیش از ۵ ماه طول میکشد، بهترین استراتژی، تغییر وضعیت انبارداری کالا و انتقال آن به مناطق ویژه اقتصادی یا مناطق آزاد است. قوانین متروکه در این مناطق بسیار منعطفتر بوده و مهلت نگهداری کالا در آنها با موافقت سازمان مسئول منطقه میتواند تا چندین برابر تمدید شود.
مدیریت هزینههای جانبی؛ دمورژ و انبارداری گمرکی
رسوب کالا در گمرک فقط خطر مصادره را به همراه ندارد، بلکه هزینههای کمرشکنی را به بازرگان تحمیل میکند. تعلیق پروازها و تغییر مسیر خطوط کشتیرانی، باعث افزایش روزهای معطلی کانتینرها میشود. برای مدیریت این هزینهها، بازرگانان باید فوراً برای دریافت معافیتها یا تخفیفهای دموراژ (Demurrage) و انبارداری گمرکی در زمان بحران اقدام کنند تا سودآوری پروژه بازرگانی حفظ شود.
تفاوتهای استراتژیک گمرک بندرعباس و بندر امام در شرایط بحران
فرآیند پیشگیری از متروکه شدن بار در هر یک از گمرکات اصلی ایران، ابزارها و تکنیکهای خاص خود را میطلبد:
الف) گمرک شهید رجایی بندرعباس
به عنوان بزرگترین بندر تجاری کشور، بالاترین نرخ رسوب کالا را دارد. در شرایط بحران، صفهای ارزیابی زمینی در این گمرک طولانی میشود. راهکار کلیدی در بندرعباس، استفاده از “پیشاظهاری قبل از ورود کالا” به صورت الکترونیکی در سامانه EPL است تا به محض تخلیه کانتینر، فرآیند گمرکی آغاز شود.
ب) گمرک بندر امام خمینی (ره)
این گمرک عمدتاً هاب واردات کالاهای اساسی، فله و نهادهها است. کالاهای فله به شدت در معرض فساد یا کاهش وزن ناشی از رطوبت هستند. در بندرامام، اولویت برای جلوگیری از متروکه شدن، اخذ مجوزهای بهداشت و استاندارد در کمترین زمان ممکن از طریق آزمایشگاههای همکار گمرک است.
۵ راهکارهای موازی و جایگزین برای گمرکات اصلی
زمانی که بنادر اصلی کشور به دلیل محدودیتهای دریایی یا لجستیکی دچار انسداد میشوند، بازرگانان هوشمند نباید تمام تخممرغهای خود را در یک سبد بگذارند. یکی از راهکارهای گریز از بنادر شلوغ، استفاده از ترخیص کالا به صورت مرزنشینی یا پیلهوری است که به عنوان مسیرهای جایگزین گمرکات اصلی، معافیتها و سرعت بالاتری در ثبت سفارش و ترخیص کالا بدون نیاز به صفهای طولانی ارز دارند.
همچنین، بخش عمدهای از موفقیت در ترخیص، به زنجیره حمل و نقل متصل است. در زمان لغو پروازها، باید به سراغ مسیرهای جایگزین حمل و نقل و ترانزیت کالا از طریق کریدورهای زمینی رفت تا کالا اساساً در مرزهای هوایی قفل نشود.
نتیجهگیری و چکلیست نهایی بازرگانان
برای جلوگیری از متروکه شدن کالا در سال ۱۴۰۵، انفعال بزرگترین سم است. بازرگانان باید:
- تاریخ دقیق ورود بار (ETA) و صدور قبض انبار الکترونیک را رصد کنند.
- در شصتمین روز ورود کالا، در صورت عدم تخصیص ارز، فرآیند درخواست تمدید را آغاز کنند.
- از ابزار ترخیص درصدی، حداکثر استفاده را ببرند.
اگر محموله تجاری شما در گمرکات کشور با خطر متروکه شدن مواجه است، کارشناسان ارشد بازرگانی ما با تسلط بر آخرین بخشنامههای گمرکی ۱۴۰۵ آماده ارائه خدمات ترخیص اضطراری هستند. با ما تماس بگیرید.
